Pages Menu
Categories Menu

Artykuł dodano: 21/01/2016

Udar mózgu – Dlaczego jest aż tak groźny?

Udar mózgu – Dlaczego jest aż tak groźny?

Udar mózgu – Dlaczego jest aż tak groźny? Jakie są jego objawy charakterystyczne? I dlaczego time is brain?

Starsza kobieta (76 lat) trafiła do szpitala, skarżąc się na problemy z chodzeniem i wypowiadaniem słów. Lekarz dyżurny zlecił wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych. Uznał, że obserwacja na oddziale nie jest konieczna i odesłał pacjentkę do domu. Kilka godzin później kobieta dostała kolejnego udaru mózgu, a jej stan znacząco pogorszył się (10). Opisany przypadek pokazuje, jak niebezpieczny jest brak prawidłowego rozpoznania wczesnego okresu udaru mózgu. Opierając się na statystykach należy mocno podkreślić, że zmniejszenie śmiertelności okołoudarowej związane jest głównie z wczesną diagnostyką oraz nowym podejściem terapeutycznym. Zatem jak najbardziej aktualne jest stwierdzenie: time is brain, co z praktycznego punktu widzenia oznacza, że dosłownie każda minuta wczesnej diagnostyki oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia zwiększa szansę przeżycia tkanki mózgowej bądź ogranicza rozległość zmian spowodowanych udarem (8).

Czym dokładnie jest udar mózgu, jakie są jego objawy charakterystyczne i jak często występuje? Zagadnienia te opisane są w niniejszym artykule.

Słowa kluczowe: udar mózgu, objawy charakterystyczne, epidemiologia udaru mózgu, time is brain

 

Kilka słów o statystyce udarów mózgu

Udar mózgu jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia i życia wszystkich ludzi. Szacuje się, że zajmuje on aż drugie miejsce wśród przyczyn umieralności w rozwijających się krajach, zaś w krajach rozwiniętych ekonomicznie – trzecią pozycję. Z powodu udaru mózgu rocznie umiera 5,5 mln osób (jest to aż 10% ogółu zgonów). W ciągu roku w Europie objawy udaru mózgu pojawiają się u 1 miliona osób – jedna trzecia z nich umiera, zaś u połowy obserwuje się trwałe objawy inwalidztwa. W samej Polsce rocznie symptomy udaru mózgu odnotowuje się u 60 tys. osób, a połowa z tych ludzi umiera w ciągu roku. Znaczna śmiertelność wśród ludzi związana jest z dynamiką natężenia objawów udaru mózgu, która  jest na tyle duża, że podczas pierwszych trzech tygodni umiera około 25–30% chorych, a u 50% pacjentów obecne są ograniczenia ruchowe. Priorytetową rolę odgrywa zatem dążenie do poprawy całego procesu diagnostycznego i leczniczego, ale równie właściwa, wczesna rehabilitacja osób po udarze (Rys. 1) (7).

dziadki

Wczesna diagnostyka, leczenie i rehabilitacja odgrywają kluczową rolę w walce o zdrowie i życie u chorych po udarze mózgu

Czym jest udar mózgu i jak go rozpoznać?

Zgodnie z definicją WHO z 1970 roku (World Health Organization, tj. Światowa Organizacja Zdrowia) udar mózgu jest stanem nagłym, który zagraża życiu, objawiającym się ogniskowymi bądź uogólnionymi zaburzeniami czynności mózgu, trwającymi dłużej niż 24 godziny, mającym przyczynę naczyniową (aktualna definicja w praktyce klinicznej). Stan taki wymaga bezwzględnej hospitalizacji (2, 5). Jednakże najnowsza definicja udaru mózgu (zgodnie z American Heart Association i American Stroke Association 2013) pozwala na postawienie rozpoznania udaru nawet w sytuacji, gdy jego ogniskowe objawy neurologiczne utrzymują się krócej niż 24 h (np. w przypadku pacjenta z deficytami, które ustąpiły pod wpływem leczenia trombolitycznego, lub w przypadku jednoznacznego potwierdzenia ogniska niedokrwiennego, dzięki badaniom neuroobrazowym) (2).

W przebiegu udaru mózgu wyróżnia się charakterystyczne  objawy ogniskowe, stanowiące zaburzenia funkcji neurologicznych, które lokalizacyjnie związane są z określonymi obszarami mózgu. Do uogólnionych zaburzeń pracy mózgu należą zaburzenia przytomności. Natomiast spośród najczęściej spotykanych objawów ogniskowych udaru mózgu wyróżnia się:

  1. Objawy ruchowe:
  • osłabienie bądź niesprawność jednej kończyny (z łac. monoparesis);
  • osłabienie bądź niesprawność obu kończyn po tej samej stronie (z łac. hemiparesis);
  • osłabienie bądź niesprawność trzech kończyn (z łac. triparesis);
  • osłabienie lub niesprawność wszystkich kończyn (z łac. quadriparesis).
  1. Objawy czuciowe:
  • zaburzenie/utrata czucia w kończynie lub w obrębie większej ilości kończyn (tj. w przypadku zaburzeń ruchowych).
  1. Zaburzenia językowe/mowy:
  • afazja czuciowa – problemy w rozumieniu mowy;
  • afazja ruchowa – problemy w dobieraniu słów;
  • dyzartria – problemy w artykulacji słów;
  • kłopoty w pisaniu, czytaniu i liczeniu.
  1. Zaburzenia poznawcze/zachowania:
  • problemy z wykonywaniem czynności dnia codziennego (np. kłopoty z ubieraniem się, myciem, spożywaniem posiłków);
  • dezorientacja czasowo-przestrzenna;
  • problemy z pamięcią (zwłaszcza ze świeżymi informacjami).
  1. Zaburzenia równowagi:
  • kłopoty w przyjęciu oraz utrzymaniu pionowej postawy (3-5).

 

Tymczasem kliniczne objawy udaru mózgu podzielić można w następujący sposób:

  • niedowład bądź porażenie połowicze, dotyczące mięśni twarzy (opadnięcie kącika ust i powieki), kończyn górnych i/lub dolnych, najczęściej występujące po jednej stronie ciała;
  • połowicze zaburzenia czucia;
  • zaburzenia równowagi;
  • problemy z mową o typie afazji – trudności w wypowiadaniu słów i rozumieniu prostych poleceń;
  • kłopoty z widzeniem — tzw. zaniewidzenie jednooczne (łac. amaurosis fugax), tj. przejściowa utrata wzroku w jednym oku;
  • zaburzenia w polu widzenia;
  • zawroty głowy;
  • bóle głowy i uczucie wirowania otoczenia;
  • nudności, wymioty;
  • podwójne widzenie.

W przebiegu udaru dochodzi do niewydolności krążenia mózgowego (o różnej etiologii), która powoduje zmniejszoną perfuzję mózgowia w związku z niedokrwieniem (udar niedokrwienny) lub krwotokiem (udar krwotoczny). Ze względu na patomechanizm udar mózgu dzieli się na: udar niedokrwienny (związany z zaburzeniem przepływu krwi w mózgu; najczęściej występująca postać udaru mózgu), udar krwotoczny (powstały pod wpływem rozerwania naczynia mózgowego) i udar żylny (powstały w następstwie zakrzepicy w obrębie zatok żylnych i żył mózgu; najrzadziej występująca postać udaru mózgu) (1, 3, 5-6).

 

Podsumowanie

Udar mózgu jest stanem zagrażającym zdrowiu i życiu, objawiającym się ogniskowymi bądź uogólnionymi zaburzeniami czynności mózgu, trwającymi dłużej niż 24 godziny, mającym przyczynę naczyniową. Udary mózgu dzieli się na: udar niedokrwienny (związany z zaburzeniem przepływu krwi w mózgu; najczęściej występująca postać udaru mózgu), udar krwotoczny (powstały pod wpływem rozerwania naczynia mózgowego) i udar żylny (powstały w następstwie zakrzepicy w obrębie zatok żylnych i żył mózgu; najrzadziej występujący). Stany takie wymagają bezwzględnej hospitalizacji. Dane statystyczne wskazują, że udar mózgu zajmuje drugie miejsce wśród przyczyn zgonów w krajach rozwijających się, zaś w krajach rozwiniętych ekonomicznie – trzecią pozycję. Z powodu udaru mózgu w ciągu roku umiera – co jest szokujące – aż 5,5 mln osób (liczba ta stanowi 10% ogółu zgonów)! Toteż bardzo ważną rolę odgrywa wczesne rozpoznanie i leczenie. Spośród charakterystycznych objawów udaru mózgu wymienia się następujące: niedowład bądź porażenie połowicze (dotyczy mięśni twarzy, kończyn górnych i/lub dolnych oraz najczęściej występuje po jednej stronie ciała), połowicze zaburzenia czucia, zaburzenia chodu i równowagi, zaburzenia mowy (trudności w wypowiadaniu słów i rozumieniu prostych poleceń), problemy z widzeniem, zawroty i silne bóle głowy oraz uczucie wirowania otoczenia, nudności oraz wymioty. Zatem prawdziwym wyzwaniem dla współczesnej medycy jest dążenie do poprawy całego procesu diagnostycznego i leczniczego, ale również do wdrażania właściwej, wczesnej rehabilitacji osób po udarze, albowiem time is brain.

 

Piśmiennictwo:

  1. Adamczak-Ratajczak A.: Udar żylny mózgu w przebiegu zakrzepicy zatok żylnych mózgowia – opis przypadku. Family Medicine & Primary Care Review 2009, 11, 3: 805–807.
  2. Członkowska A.: Medycyna Praktyczna – Neurologia nr 5/2013, str. 36.
  3. Gdaniec K., Krukowski J., Radtke G., Szwedowska M.: Niedokrwienny udar mózgu. Poradnik dla chorego i jego rodziny. Gdańsk, 2008, s. 8.
  4. Korzeniowska K., Wietlicka I., Szałek E., Jabłecka A.: Udary mózgu – opisy przypadków. FARMACJA WSPÓŁCZESNA 2010; 3: 214-220.
  5. Mazur R., Świerkocka-Miastkowska M.: Udar mózgu – pierwsze objawy. Choroby Serca i Naczyń 2005, tom 2, nr 2, 84–87.
  6. Skrobowski P., Skrobowska E., Świstak J.: Udar żylny – opis przypadku. LEKARZ WOJSKOWY 1/2010: 1-4.
  7. Syta-Krzyżanowska A., Chorąży M., Karpowicz B., Drozdowski W.: Ocena wpływu czynników ryzyka na śmiertelność w udarze mózgu. Aktualn Neurol 2013, 13 (1), p. 62–67.
  8. Walecki J., Bulski T.: Diagnostyka obrazowa w udarze mózgu. Przewodnik Lekarza. 2006; 9: 46-51.

Opracowała Marta Majer

mgr pielęgniarstwa, mgr biologii