Pages Menu
Categories Menu

Artykuł dodano: 27/01/2016

Jak w niecałą minutę rozpoznać udar?

Jak w niecałą minutę rozpoznać udar?

„Dwa razy daje, kto szybko daje”.

Jak w niecałą minutę rozpoznać udar? – trzy zasadnicze objawy.

Udar mózgu jest stanem zagrożenia życia. Każdy człowiek może być świadkiem takiego zdarzenia, ale nie każdy wie, jak tę chorobę rozpoznać. Natomiast szybka diagnoza oraz wezwanie wykwalifikowanej pomocy medycznej może uratować komuś życie. Wystarczy niecała minuta, odrobina wiedzy oraz chęć pomocy drugiemu człowiekowi (Rys. 1). Zaobserwowanie przynajmniej jednego z trzech zasadniczych objawów udaru mózgu pozwala na rozpoznanie tej choroby z prawdopodobieństwem  85-97% i jest wskazaniem do natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego. Liczy się czas, stąd odwołanie (w temacie) do znanych słów rzymskiego pisarza  Publiliusza Syrusa: „dwa razy daje, kto szybko daje”. Artykuł opisuje, jakie objawy mogą świadczyć o udarze i w jaki sposób je rozpoznać (3-6).

rozpoznanie udaru w minutę

Rys.1 Wystarczy niecała minuta, aby rozpoznać objawy udaru mózgu z prawdopodobieństwem 85-97%

Opis przypadku

74-letnia kobieta (lecząca się z powodu cukrzycy i nadciśnienia tętniczego krwi) nagle utraciła kontakt z rodziną. Krewni, zaniepokojeni jej stanem, zawieźli kobietę do szpitala. Chora nie utraciła przytomności, była podsypiająca i reagowała na wezwanie otwierając oczy. Nie odpowiadała na pytania.  Jej stan ogólny określono jako średni. W szpitalu potwierdzono udar mózgu i natychmiast włączono odpowiednie leczenie (2). Rodzina, dzięki szybkiej interwencji i przekazaniu chorej do szpitala, uratowała życie starszej kobiecie…

Test FAST

Pacjenci ze świeżym udarem wymagają natychmiastowej hospitalizacji. Jedynie szybka diagnostyka oraz włączenie odpowiedniego leczenia mogą zahamować, a nawet odwrócić postępujący proces chorobowy. W celu szybkiego rozpoznania choroby w Stanach Zjednoczonych stworzono praktyczny test FAST. Pozwala on, w ciągu około minuty, z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić udar mózgu. Test jest prosty, łatwy do zapamiętania i może go wykonać każdy.  Obejmuje on następujące czynności:

  • F – FACE (twarz).

Poproś chorego, aby się uśmiechnął. Jednym z objawów udaru mózgu jest opadanie kącika ust, które nasila się podczas uśmiechu. Opadnięty kącik ust może sygnalizować, że doszło do ogniskowego uszkodzenia mózgu (ośrodkowego porażenia nerwu VII, tj. n. twarzowego). Asymetria twarzy widoczna jest szczególnie, gdy chory uśmiechnie się, „wyszczerzy” zęby lub zmarszczy czoło.

  • A – ARM (ręka)

Poproś chorego, aby wyciągnął do przodu oba ramiona, dłońmi do góry oraz zamknął oczy (test można wykonać u chorego leżącego, który w tym przypadku unosi kończyny dolne). W następstwie udaru dochodzi do osłabienia siły mięśniowej kończyny górnej lub dolnej, a w wielu przypadkach niedowład obejmuje jednocześnie obie kończyny. Niedowład może być prawostronny lub lewostronny. Objawy niedowładu występują przeciwnie do obszaru niedokrwienia mózgu, stąd niedokrwiennie prawostronne uzewnętrznia się w postaci niedowładu po lewej stronie ciała.

  • S – SPEECH (mowa).

Poproś chorego o powtórzenie prostego zdania (np. dzisiaj jest środa). Jednym z objawów udaru mózgu jest mowa niewyraźna, niezrozumiała. Zdarza się także, że chory nie rozumie słów do niego skierowanych. Afazję dzieli się zatem na ruchową (chory rozumie, co się do niego mówi, ale ma problemy z wypowiadaniem własnych słów) i czuciową (chory potrafi wypowiadać słowa, ale nie rozumie mowy innych osób).

  • T – TIME (czas)

W przypadku zaobserwowania u chorego chociaż JEDNEJ z wyżej wymienionych zmian, należy jak najszybciej przetransportować go do szpitala. W okolicznościach takich każda minuta jest bezcenna. Zwłoka powoduje obumieranie coraz większej ilości komórek nerwowych (1, 2, 5) (Rys. 1-3).

rozpoznanie udaru mózgu - test FAST

Rys. 2

 

112

Rys.3 W przypadku rozpoznania udaru mózgu należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe

Podsumowanie

W ciągu około minuty można rozpoznać udar mózgu, następnie wezwać pogotowie ratunkowe i tym samym udzielić niezbędnej pomocy osobie potrzebującej. Wystarczy przeprowadzić szybki i łatwy do zapamiętania test FAST, zakładający wykonanie następujących czynności:

  1. Poproś chorego, aby uśmiechnął się (objaw niepokojący – opadnięty kącik ust).
  2. Poproś chorego, aby wyciągnął do przodu oba ramiona, dłońmi skierowanymi w górę i zamknął oczy (objaw niepokojący – u chorego występuje problem z poruszaniem jedną lub obiema kończynami po lewej lub prawej stronie).
  3. Poproś chorego o powtórzenie prostego zdania, np. „dzisiaj jest środa” (objaw niepokojący – chory mówi niezrozumiale, niewyraźne lub nie rozumie tego, co się do niego mówi).
  4. Jeśli zauważyłeś CHOCIAŻ JEDEN z ww. objawów natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe (nr 999 lub 112).

Zapamiętanie tych czterech krótkich punktów nie wymaga dużego wysiłku, zwłaszcza zważywszy na treść w nich zawartą, stanowiącą bezcenną wskazówkę, jak można uratować komuś życie.

Opracowała Marta Majer

mgr pielęgniarstwa, mgr biologii

 

Piśmiennictwo:

  1. Hellmann A., Kaźmierski R.: Zastosowanie skal klinimetrycznych w profilaktyce, diagnostyce oraz prognozowaniu przebiegu udaru mózgu. Neuroskop 2009, nr 11: 120 – 143.
  2. Korzeniowska K., Wietlicka I., Szałek E., Jabłecka A.: Udary mózgu – opisy przypadków. FARMACJA WSPÓŁCZESNA 2010; 3: 214-220.
  3. Mazur R., Świerkocka-Miastkowska M.: Udar mózgu – pierwsze objawy. Choroby Serca i Naczyń 2005, tom 2, nr 2, 84–87.
  4. Syta-Krzyżanowska A., Chorąży M., Karpowicz B., Drozdowski W.: Ocena wpływu czynników ryzyka na śmiertelność w udarze mózgu. Aktualn Neurol 2013, 13 (1), p. 62–67.
  5. Zieliński M., Dąbrowski M., Dąbrowska A. i wsp.: Ostre niedokrwienie mózgu jako stan zagrożenia życia, wczesne postępowanie w fazie przedszpitalnej i wczesnoszpitalnej w oparciu o wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Amerykańskiego Stowarzyszenia Udaru. Anestezjologia i Ratownictwo 2014; 8: 407- 414.
  6. pwn.pl.